CHUYÊN ĐỀ TỔ SỬ – ĐỊA – GDCD CẤP THCS : PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN NHÓM

CHUYÊN ĐỀ TỔ SỬ – ĐỊA – GDCD CẤP THCS :  PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN NHÓM

CHUYÊN ĐỀ TỔ SỬ – ĐỊA – GDCD CẤP THCS :

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH QUA HOẠT ĐỘNG THẢO LUẬN NHÓM


A. ĐẶT VẤN ĐỀ

           Đổi mới phương pháp dạy học là góp phần nâng cao chất lượng giáo dục theo yêu cầu đổi mới hiện nay của ngành giáo dục. Đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa gắn liền  với đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường, trong đó phương pháp thảo luận nhóm là yêu cầu bắt buộc, được chú ý sử dụng trong mỗi tiết học. Quan điểm đổi mới dạy học hiện nay là lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học, coi trọng khâu tổ chức và hưỡng dẫn của giáo viên nhằm phát huy tính tự giác, tích cực của học sinh. Dó đó phương pháp thảo luận nhóm đã phần nào đáp ứng được yêu cầu đó. Thông qua thảo luận nhóm tạo cho các em cơ hội trao đổi, học hỏi và hợp tác với nhau trong học tập, các em cơ cơ hội bàn bạc, chia sẻ ý tưởng của mình về các vấn đề mà giáo viên đưa ra. Qua đó tạo sự gần gũi, sự tự tin cho các em trong môi trường làm việc tập thể, tạo sự sinh động, thích thú trong học tập và mang lại hiệu quả dạy học tích cực hơn.

        Tuy nhiên hiện nay một số giáo viên chưa thực sự chuyên tâm, chưa coi trọng vai trò của  đổi mới phương pháp dạy học, trong đó chưa chú ý nhiều đến phương pháp thảo luận nhóm hoặc có thực hiện nhưng mang tính hình thức. Vì vậy tiết học còn rập khuôn máy móc, khô khan và nhàm chán, chưa tạo được sự tự nhiên và tâm lý thoải mái của một giờ học theo yêu cầu đổi mới hiện nay.

     Xuất phát từ thực tế nói trên và thực hiện theo yêu cầu chuyên môn của nhà trường về công tác làm chuyên đề trong năm học 2018 – 2019, nay tổ Sử – Địa – GDCD cấp THCS xây dựng chuyên đề “ Phát huy tính tích cực của học sinh qua hoạt động thảo luận nhóm”


B. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

 1. Kế hoạch xây dựng chuyên đề:

    Để thực hiện phương pháp thảo luận nhóm có hiệu quả, nhóm Sử – GDCD đã tiến hành như sau:

- Họp nhóm trao đổi, thảo luận để  xây dựng chuyên đề

- Lên kế hoạch thực hiện chuyên đề : Dự kiến tuần 26 – Lớp 6a4 – Bài 22. Khởi nghĩa Lý Bí. Nước Vạn Xuân. ( tiếp theo)

- Phân công GV phối hợp thực hiện:

+ Viết báo cáo chuyên đề : Cô Nguyễn Thị Hạnh

+ Thực hiện tiết dạy minh họa chuyên đề: Cô Hà Thị Nga

- Tổ góp ý rút kinh nghiệm.

2. Biện pháp phát huy hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm.

a. Đối với giáo viên:

-   Lựa chọn nội dung thảo luận:

      Trước hết GV nghiên cứu bài học để xác định các nội dung trọng tâm cần thảo luận trong bài. Sau đó cùng trao đổi với nhóm chuyên môn về các nội dung dự kiến sẽ tổ chức thảo luận trong chuyên đề để cùng thống nhất.

-  Lựa chọn hình thức tổ chức thảo luận:

     Tùy theo nội dung bài học và các nội dung dự kiến thảo luận mà GV có thể tổ chức các hình thức thảo luận khác nhau để tạo ra sự khác biệt, mới mẻ để học sinh đỡ nhàm chán, không khí tiết học vui vẻ hơn. Thông thường trong bài học có các hình thức thảo luận như sau:

+ Tổ chức thảo luận theo cặp, theo bàn đối với những dạng câu hỏi ở mức độ tư duy vừa phải, ít phức tạp nhưng đòi hỏi các em phải nghiên cứu sách giáo khoa để cùng thống nhất phương án trả lời.

+ Tổ chức thảo luận chung theo tổ, nhóm lớn về một nội dung đối với dạng câu hỏi có mức độ tư duy cao, thường dùng để phân tích, so sánh, giải thích, nhận xét, liên hệ…v, các vấn đề phức tạp hơn đòi hỏi có sự cộng tác, nỗ lực cao của cả nhóm để các em có cơ hội cùng hợp tác, bày tỏ ý kiến riêng của bản thân về một vấn đề GV đưa ra.

+ Tổ chức thảo luận nhiều nhóm ( 3-4 nhóm): Hình thức này thường sử dụng trong trường hợp bài học có nhiều nội dung, nhiều vấn đề, nhiều lĩnh vực. Mỗi nhóm sẽ thực hiện một nội dung hay lĩnh vực khác nhau trong bài học do GV hưỡng dẫn cho từng nhóm.

- Thực hiện hoạt động chuyển giao nhiệm vụ cho HS:

 GV chuyển giao nội dung thảo luận đến cho các nhóm và yêu cầu học sinh thực hiện nghiêm túc nội dung GV giao. Trong quá trình HS tiếp nhận nhiệm vụ, GV theo dõi, quan sát và hưỡng dẫn kịp thời khi các em có vướng mắc.

- Tổng kết thảo luận:

  Sau mỗi vấn đề thảo luận, HS đưa ra phương án trả lời, có sự nhận xét, bổ sung của các nhóm khác. Sau đó GV tổng kết các ý kiến, nhận xét mức độ tích cực và hiệu quả hoạt động nhóm của các em. Đồng thời bổ sung và hoàn thiện nội dung thảo luận, tuyên dương kịp thời đối với các nhóm hoạt động tích cực và hiệu quả.

b. Đối với học sinh:

- Đọc và tìm hiểu trước bài ở nhà theo hưỡng dẫn của GV.

- Trong giờ học cần tiếp nhận nhiệm vụ từ GV một cách tích cực, chủ động phân công nhóm trưởng điều hành, thư kí và tiến hành thảo luận khi GV giao nhiệm vụ.

- Cử đại diện trong nhóm trả lời kết quả thảo luận, HS khác bổ sung.

- GV nhận xét hoạt động của các nhóm và hoàn thiện nội dung thảo luận .


C. TIẾT DẠY MINH HỌA CHUYÊN ĐỀ :

BÀI 22: KHỞI NGHĨA LÍ BÍ. NƯỚC VẠN XUÂN (542-602) – TIẾP THEO

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1. Kiến thức

- Khi cuộc khởi nghĩa  Lý Bí bùng nổ, các thế lực phong kiến Trung Quốc ( nhà Lương, nhà Tuỳ) đã huy động lực lượng lớn sang xâm lược nước ta hòng lập lại chế độ đô hộ.

- Cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống quân Lương  trải qua 2 thời kỳ: Thời kỳ do Lý Nam Đế và thời kì do Triệu Quang Phục lãnh đạo.

- Đến thời Hậu lý Nam Đế nhà Tuỳ huy động 1 lực lượng lớn sang xâm lược, cuộc kháng chiến của nhà Tiền Lý bị thất bại, nước Vạn Xuân rơi vào ách đô hộ của phong kiến Phương Bắc.

2. Tư tưởng:

Giáo dục HS ý chí kiên cường, bất khuất của nhân dân ta trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ tổ quốc.

3. Kĩ năng:

- HS biết nhận thức rõ  nguyên nhân của sự kiện.

- Tiếp tục rèn luyện cho các em kĩ năng sử dụng  cơ bản về đọc bản đồ lịch sử, phương pháp làm bài tập nhóm.

4. Hình thành phẩm chất, năng lực:

- Phẩm chất yêu nước, trách nhiệm với tổ quốc.

- Năng lực tự chủ, tự học, sáng tạo, hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề.

II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Giáo viên: Bài giảng điện tử, lược đồ khởi nghĩa  Lí Bí.

- Học sinh: Đọc và tìm hiểu trước bài 22: Tập tường thuật diễn biến cuộc kháng chiến chống quân Lương năm 545 - 550.

III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1. Ổn định lớp:

2. Kiểm tra bài cũ:

- Trình bày diễn biến cuộc khởi nghĩa Lý Bí năm 542 bằng bản đồ? Vì sao Lý Bí đặt tên nước là Vạn Xuân?

3. Bài mới:

a. Giới thiệu bài:

   Sau cuộc khởi nghĩa chống quân Lương thắng lợi, Lý Bí lên ngôi hoàng đế, đặt tên nước là Vạn Xuân, tổ chức lại chính quyền. Năm 545 quân Lương tiếp tục mang quân sang tấn công nước Vạn Xuân. Vậy quá trình chống lại quân Lương xâm lược lần này diễn ra như thế nào? Vì sao nước Vạn Xuân độc lập kết thúc? Nội dung bài học hôm nay cô trò cùng tìm hiều.

b. Dạy và học bài mới :


Hoạt động của GV -HS:

Nội dung kiến thức cần nắm

* GV yêu cầu hs tìm hiều mục 3 cho biết;

? Sau 2 lần thất bại  thái độ của nhà Lương như thế nào?

- Học sinh dựa vào sách giáo khoa trả lời.

=> Giáo viên nhận xét, chốt ý.

? Trước tình hình đó Lý Nam Đế đã làm gì?

- HS: Lý Nam Đế chủ động đón đánh địch.

* Giáo viên dùng máy chiếu, trình bày trên bản đồ diễn biến của cuộc kháng chiến chống Lương của Lý Nam Đế.

- HS theo dõi.

- GV gọi hs lên tường thuật lại.

* Giáo viên giới thiệu về vị trí của hồ Điển Triệt.

Thảo luận nhóm theo cặp: 2’

? Theo em sự thất bại của Lý Nam Đế có phải là sự sụp đổ của nước Vạn Xuân không? Tại sao?

- GV gọi hs trả lời, hs khác bổ sung. GV nhận xét và hòan thiện.

=> Nước Vạn Xuân không kết thúc mà vẫn tồn tại vì Triệu Quang Phục tiếp tục cuộc kháng chiến chống quân Lương để bảo vệ nước Vạn Xuân.


* GV gọi hs đọc đoạn đầu sgk giới thiệu về Triệu Quang Phục.

? Vì sao Triệu Quang Phục chọn Dạ Trạch (Hưng Yên ) làm căn cứ kháng chiến chống quân Lương?

- HS trả lới, hs khác bổ sung. GV hoàn thiện.

=> GV nhấn mạnh Đầm Dạ Trạch có địa thế hiểm yếu, là đầm lầy rộng mênh mông, lau sậy um tùm. Ở giữa có một bãi đất cao khô ráo, có thể ở được. Đường vào bãi rất kín đáo, khó khăn, chỉ có thể dùng thuyền nhỏ mới vào được.Vùng Dạ Trạch thuận lợi cho cuộc chiến tranh du kích, xây dựng căn cứ và phát triển lực lượng.

? Trình bày diễn biến cuộc kháng chiến chống quân Lương do Triệu Quang Phục lãnh đạo?

- GV tường thuật trên lượng đồ, sau đó mời một học sinh lên trình bày lại diễn biến cuộc kháng chiến qua lược đồ.

Thảo luận nhóm: 3’- Chia lớp làm 4 nhóm.

? Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Lương do Triệu Quang Phục lãnh đạo?

- Các nhóm sau khi thảo luận cử đại diện trả lời. GV gọi nhóm khác bổ sung.

- Giáo viên nhận xét, chốt nội dung:

+ Cuộc kháng chiến được nhân dân ủng hộ, hưởng ứng nhiệt tình.

+ Triệu Quang Phục biết tận dụng ưu thế của căn cứ Dạ Trạch để tiến hành chiến tranh du kích.

+ Quân Lương gặp nhiều khó khăn, tổn thất và chán nản, luôn bị động. Nghĩa quân biết chớp thời cơ phản công khi nhà Lương có loạn, Trần Bá Tiên phải bỏ về nước...

? Sau khi đánh bại quân Lương Triệu Quang Phục đã làm gì?

? Vì sao quân Tuỳ lại yêu cầu Lý Phật Tử sang chầu? Vì sao Lý Phật Tử không đi?

- Nhà Tuỳ muốn bắt ông, nhân đó lập lại chế độ thống trị ở nước ta.Vì ông đề phòng âm mưu nham hiểm của  kẻ thù và tích cực chuẩn bị kháng chiến.

Thảo luận nhóm theo bàn: 2’

? Vì sao cuộc kháng chiến chống quân Tùy của Lý Phật Tử lại thất bại?

- HS trả lời, GV chốt ý.

=> Vì tương quan lực lượng giữa ta và nhà Tùy quá chênh lệch. Quân Tùy là đội quân tinh nhuệ, thiện chiến. Quân ta còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm chiến đấu => thất bại, từ đây nước ta rơi vào ách đô hộc của nhà Tùy.


3. Chống quân Lương xâm lược:

- 5/545 nhà Lương theo hai đường thủy, bộ tấn công Vạn Xuân.


- Lý Nam Đế đón đánh địch ở Lục Đầu.


- Giặc mạnh, Lý Nam Đế lui quân về giữ thành ở sông Tô Lịch, rồi về giữ thành Gia Ninh => về hồ Điển Triệt => về động Khuất Lão (Phú Thọ).

- Nam 548 Lý Nam Đế   mất.










4. Triệu Quang Phục đánh bại quân Lương như thế nào?

- Triệu Quang Phục được trao quyền lãnh đạo chống lại quân Lương.



- Ông lui quân về đầm Dạ Trạch để

đánh du kích.




- Năm 550, Triệu Quang Phục cho quân phản công đánh bại quân Lương. Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi.

 

















5. Nước Vạn Xuân độc lập đã kết thúc như thế nào?

- Triệu Quang Phục lên ngôi vua (Triệu Việt Vương), tổ chức lại chính quyền.


- 20 năm sau, Lý Phật Tử cướp ngôi  gọi là Hậu Lý nam Đế.





- Năm 603 quân Tuỳ tấn công Vạn Xuân, Lý Phật Tử bị bắt, nước ta rơi vào ách đô hộ của nhà Tùy.

4.Củng cố :  

? Trình bày cuộc kháng chiến chống quân Lương do Triệu Quang Phục lãnh đạo? Vì sao nghĩa quân giành được thắng lợi?

5.Hưỡng dẫn về nhà:

- Học bài cũ và xem lại các bài đã học để tiết sau thực hành chỉ bản đồ về các cuộc khởi nghĩa đã học.


D/. KẾT LUẬN:

    Hoạt động nhóm là một trong những phương pháp dạy học mới, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả trong hoạt động dạy và học. Thông qua hoạt động nhóm tạo điều kiện và khuyên khích các em học sinh hợp tác, trao đổi và học hỏi lẫn nhau. Đồng thời phát triển kĩ năng nói, giao tiếp, tạo sự tư tin cho HS khi đứng trước tập thể.

       Quá trình thảo luận dưới sự hứơng dẫn của giáo viên tạo ra sự tương tác đa chiều, các em được chia sẻ ý tưởng riêng, bày tỏ quan điểm riêng trước các vấn đề, sự kiện và nhân vật lịch sử. Đồng thời qua đó cũng để tìm ra tiếng nói chung, thống nhất về mục tiêu và quan điểm trong việc hình thành kiến thức và kĩ năng cho học sinh.


                                                                                         Người thực hiện

                                                                                       

                                                                                         Nhóm Sử THCS








MỘT SỐ HÌNH ẢNH MINH HOẠ CHUYÊN ĐỀ: